Voor ENCOUNTER#12, Lief Lichaam zoeken we, samen met Museum Arnhem, mensen die een brief willen schrijven aan hun lichaam en deze vervolgens opeten. Dat moment van eten zal worden gefilmd en gepresenteerd in de tentoonstelling ‘Naakt dat raakt’. Aanmelden t/m 6 jan ’26.
OPDRACHTGEVER: Woonzorgboerderij Reigershoeve
WAT: Het ontwikkelen van nieuwe vormen van inspraak en het versterken van de leefgemeenschap, samen met Jetske van Oosten.
WAAR: Heemskerk, Noord-Holland
DOEL: De bestaande overlegstructuren laten samensmelten tot één gezamenlijke manier van denken, besluiten en zorgdragen.
OOGST: De opzet van de governance-structuur werd aangescherpt. Daarnaast werden in de praktijk, met behulp van de zorglijnmethode, de onderlinge relaties verdiept. Dat bracht meer inzicht in elkaars perspectief en groeide het gevoel van gelijkwaardigheid binnen de gemeenschap.
Door de vergrijzing en personeelstekorten in de zorg wordt zorg in toenemende mate een taak van de samenleving. Inmiddels is één op de drie Nederlanders mantelzorger, een rol die ingrijpend kan zijn en vaak ongemerkt tot overbelasting leidt.
ENCOUNTER#13, de zorglijn van je leven maakt zorgervaringen zichtbaar. Mantelzorgers brengen via getekende tijdlijnen momenten in beeld waarop zorg een grote rol speelde in hun leven. Zo delen zij hun persoonlijke verhalen, ontstaat ruimte voor reflectie en voor gesprekken over thema’s als kwetsbaarheid, veerkracht, afhankelijkheid en geluk.
Intieme en krachtige visualisaties
De tijdlijnen worden met Oost-Indische inkt op lange vellen papier gemaakt, onder begeleiding van getrainde vrijwilligers. Deze vrijwilligers, vaak gepensioneerd en zelf ervaring met mantelzorg of als zorgprofessional, ondersteunen deelnemers bij het terugblikken en verwoorden van hun ervaringen.
De tijdlijnen zijn intieme en krachtige visualisaties. Ze bieden nieuwe perspectieven, versterken onderlinge verbindingen en vergroten de bewustwording bij naasten en publiek, mensen die nu of later zelf met mantelzorg te maken krijgen. Dit project werd getoond en getest op de Dutch Design Week 2025. Vanaf 2026 wordt ENCOUNTER#13 verder ontwikkeld.
Bron van kennis en kunde
ENCOUNTER#13 komt voort uit ENCOUNTER#7, tijdlijnen van het veranderende lichaam, een succesvol project uit 2024 dat in samenwerking met Science Museum NEMO en zorgorganisatie Amstelring werd gerealiseerd. Uit dat traject zijn drie betrokken vrijwilligers overgebleven: Anke Brandenburg, Annette Schutte en Manna Ellen. Zij vormen de kern van dit nieuwe project. ENCOUNTER ziet ouderen als ervaren bron van kennis en kunde. De betrokkenheid van de vrijwilligers is daar een levend voorbeeld van. Hun persoonlijke inspanningen, eigenaarschap en geloof in de kracht van de ENCOUNTER-werkwijze zijn de drijvende kracht achter ENCOUNTER#13.
Anke Brandenburg, begeleider van de methode
Reacties van mantelzorgers die via Markant deelnamen aan de methode
Partners
Hoewel we zonder ons lijf niet bestaan, staan de meeste van ons niet dagelijks stil bij de vraag hoe we het beleven. Soms zijn we blij, dankbaar of trots op ons lichaam. Maar soms vormt het een struikelblok, een bron van zorg of blijkt het niet te zijn wat onze omgeving ervan verwacht. Juist in een samenleving waarin een ‘perfect’ en gezond lijf gekoppeld lijkt aan ideeën over schoonheid, waarde, geluk en succes roept dit schuring op. Hoe we ons lichaam ervaren, wordt ontrafeld in ENCOUNTER#12.
In dit lopende project schrijven deelnemers een brief aan hun lichaam, waarvan de inhoud geheim blijft. Ze worden onderdeel van een kunstwerk dat hen uitgenodigd om de relatie met het eigen lijf te onderzoeken. Verschillende mensen, die hun lichaam verschillend ervaren en door de buitenwereld verschillend worden beoordeeld, doorlopen dezelfde interventie. Juist in het samenbrengen van die diversiteit schuilt een kracht. Het biedt ruimte voor een zacht, stil maar ook krachtig pleidooi voor reflectie en empathie in een harde, luide, polariserende tijd.
Gemeenschappelijk maken
Het project start in Museum Arnhem, waar bezoekers zelf brieven kunnen schrijven. Daarnaast zullen inwoners uit Arnhem en omgeving, bijdragen aan het realiseren van het project. Ze vertegenwoordigen mensen bij wie het lichaam een centrale rol speelt: in hun beroep, in hun vrijetijdsbesteding of in de manier waarop zij door anderen worden gezien. Maar ook betrekt Joost groepen voor wie het lichaam ogenschijnlijk vanzelfsprekend is. Ze komen samen om verhalen te delen, te schrijven en ervaringen uit te wisselen. Door verschillende perspectieven te verbinden, ontstaat een gedeelde, meerstemmige verkenning van wat het betekent om een belichaamd mens te zijn.
Lief lichaam maakt deel uit van de tentoonstelling Naakt dat raakt (14 maart – 16 september 2026). Na Arnhem zal het project verder reizen en zich ontwikkelen in nieuwe contexten en gemeenschappen.
Citaat bezoeker Museum Arnhem
Hoe beweeg je als zorgprofessional tussen regels, verantwoordelijkheden en menselijkheid? In een werkveld vol protocollen vraagt dagelijkse zorg vaak om juist dát wat niet vastligt: het vermogen om te improviseren.
In 2024 en 2025 organiseerde Joost van Wijmen een reeks werksessies onder de titel Zorgzaam improviseren. Na zijn eerdere project ENCOUNTER#9 wilde hij beter begrijpen hoe zorgprofessionals navigeren in de dagelijkse, complexe zorgrealiteit. Daarvoor ontwikkelde hij ENCOUNTER#11, een creatieve reflectiemethode die zichtbaar maakt hoe die complexiteit de beroepsidentiteit van zorg- en creatieve professionals beïnvloedt. Joost vroeg hen tijdens de sessies om via een artistieke reflectiemethode verschillende factoren die aanzetten tot improvisatie, letterlijk en figuurlijk, in kaart te brengen.
Werken in de zorg betekent omgaan met kwetsbaarheid, regels en onzekerheid. Hoewel protocollen en afspraken houvast bieden, vragen veel situaties om improvisatievermogen, eigenaarschap en een professioneel oordeel. Sommige zorgprofessionals weten binnen regels maatwerk te leveren, anderen volgen ze strikt. Deze verschillen beïnvloeden niet alleen de kwaliteit van zorg, maar ook hoe een samenwerking met kunstenaars en ontwerpers tot stand komt. Zulke uitwisseling kan helpen om anders naar het eigen handelen te kijken en ruimte te vinden om binnen de dagelijkse praktijk goede zorg te bieden.
Vervolgproject werken in de zorg
Het project vormt een verkenning voor een volgend ENCOUNTER-project over hoe het werken in de zorg wordt georganiseerd. Samen met Marieke Folkers, projectcoördinator van het programma Meaningful Artistic Research (MAR), schreef Joost een artikel waarin zij inzicht geven in de artistieke werkwijze die hij ontwikkelde om professionals te laten reflecteren hoe ze in hun werk omgaan met improvisatie.
Partners
Van 18 t/m 26 oktober presenteren we het project ENCOUNTER#13, de zorglijn van je leven in de Matchbox, Philitelaan 308 op Strijp-S. Op 18, 19, 23, 25 en 26 oktober kunnen bezoekers tussen 13:00 en 18:00 uur zelf een tijdlijn maken.
Als vervolg op de verkenning in De Nieuwe Vorst was Joost met een pilot voor ENCOUNTER#12 te gast in Museum Arnhem. Als onderdeel van het Gratis Zaterdagprogramma konden bezoekers een brief schrijven aan hun lichaam.
Tijdlijnen uit de verzameling ENCOUNTER#7 waren in april en mei 2025 te zien in de expositie Scores of Resilience in de Willem Twee Kunstruimte, ’s Hertogenbosch. Ook konden bezoekers van de expositie, als onderdeel van de randprogrammering, zelf een tijdlijn maken.
Foto: Ben Nienhuis
Als verkenning voor ENCOUNTER#12 organiseerde Joost in februari 2025 een werkweek in de Nieuwe Vorst, Tilburg. Hij ontwikkelede en testte nieuw werk samen met experts zoals beeldend kunstenaar/ fashion designer Conny Groenewegen, Jenny Slatman, Professor of Medical Humanities, Tilburg University en studenten van de HKU master Cross Over Creativity.
Tijdens DDW24 organiseerden we de tweede Zorgzaam Improviseren sessie. Experts, van financier tot ontwerper, van zorgprofessional tot ethicus, gingen met elkaar in gesprek over het werken binnen een almaar complexere zorgpraktijk. Hierdoor worden professionals in toenemende mate gevraagd te improviseren. Dat is uitdagend, maar door de expertise van verschillende professionals te mengen ontstaat er meer grip op de improvisatie.
Foto: Ben Nienhuis