ENCOUNTER#10

Geen categorie

Logeren in je eigen toekomst

Het lijkt een beetje op het tv-programma ‘Puberruil’. ENCOUNTER#10 documenteert het verblijf van 55-plussers in het huis van een 85-plusser. De 55-plusser ervaarde in de woning van de ander het leven dat deze misschien zelf te wachten staat. De reportage heeft de vorm twee filmportretten.  

In ENCOUNTER#10 nodigde Stichting ENCOUNTER, Bert en Annie uit om kennis te nemen van hun mogelijke toekomst. We vroegen hen 24 uur te verblijven in het appartement van Henny (87) in de Varenhof, te Rotterdam. Vervolgens vroegen we Frans (61) hetzelfde te doen in het appartement van Jan (85). Jan is een bewoner van Vitalis Woonzorg locatie de Wilgenhof, Eindhoven.

De gasten volgden het ritme van de 85-plussers.  Door te verblijven in andermans huis ervaart de 55-plussers het leven van de 85-plusser. Het leven dat zij in de toekomst misschien zelf zullen leiden.

Terwijl het koppel zijn eigen toekomst verkende, werd de 85-plusser door ons ontzorgd. Ze overnachtten in een hotel met een feestelijk diner.

85-plusser Jan Klerkx voor zijn appartement.

Wanneer je 55 jaar of ouder bent, word je in Nederland gerekend tot de groep ouderen De totale groep ouderen groeit snel in Nederland. Dat stelt ons voor uitdagingen; maakbaarheid kent grenzen, goede zorg vraagt om meer dan medisch oplossen. Hoe willen we oud worden? Het 24 uurs verblijf resulteert in een reportage van het project. Dat genereert bewustzijn van dilemma’s, aannames en clichés en speelt hiermee. ENCOUNTER#10 werpt een blik op ons toekomstig leven. Ervaringsdeskundigen, zorgprofessionals en beleidsmakers zien via de ervaringen van het 55-plus koppel de kracht en de knelpunten van het leven in een zorgcentrum. Toekomstige ouderen nemen kennis van een kwetsbaar leven en een blik in hun eigen (mogelijke) toekomst.

ENCOUNTER#10 vond plaats in de tweede helft van augustus 2021, de filmportretten worden in oktober 2021 getoond tijdens DDW21.

Bekijk hier de twee portretfilms.

‘As ge nergens aan meedoen, komt er ook nooit iets van de grond. Ik vind het geweldig om mee te doen en mijn leven te laten zien aan mijn familie. Dat ze dan mijn huis herkennen.’

Aldus meneer Klerkx, 85-jaar, die zijn huis openstelt voor de deelnemende 55-plussers.

Subsidiënten

  • Kunstloc Brabant (Impulsgelden)
  • Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie
  • DELA Fonds
  • Stichting RCOAK
  • Fonds Sluyterman van Loo
  • Stichting Het R.C. Maagdenhuis en Stichting Brentano’s Steun des Ouderdoms

Partners

  • Vitalis Woonzorg Groep
  • Leyden Academy on Vitality and Ageing

ENCOUNTER#9

Geen categorie

Intergenerationele ontmoetingen

De breedte en de diepte in. Met ENCOUNTER#9 ontwikkelt Stichting ENCOUNTER samen met Leyden Academy een methode waarmee mensen van verschillende leeftijden (ouderen/ bewoners van woonzorgcentra en jongeren/ studenten uit het zorgdomein) kennisnemen van elkaars levensloop. Deze methode bestaat uit een reeks ontworpen ontmoetingen die zelfstandig door de deelnemers zijn uit te voeren. Hiermee worden verhalen en ervaringen ontsloten van jongeren (studenten die worden opgeleid tot zorgprofessional) en wilsbekwame ouderen die zelfstandig wonen. Door het gebruik van zintuiglijke werkwijzen, die zijn geworteld in design, verzamelen (vertellen, tekenen of fotograferen) deelnemers verhalen over hun lichaam. Doel is om de blik te richten op het intieme en delicate proces dat is verbonden met lichamelijke veranderingen gedurende het leven. De opbrengsten tonen op microniveau de eigen en andermans visie op thema’s als kwetsbaarheid, intimiteit en nabijheid. Deze verhalen spiegelen op macroniveau vraagstukken over wat ouder worden betekent, wat goede (ouderen)zorg is en hoe wij omgaan met de realisatie dat het leven maar beperkt maakbaar is.

ENCOUNTER#9

Om de manier waarop Joost mensen het gezamenlijk gesprek aan laat gaan en naar elkaar te laten luisteren te doorgronden werkt hij binnen ENCOUNTER#9 samen met Lieke de Kock, promovenda bij Leyden Academy. Zij onderzoekt het proces en de impact door de ontmoetingen te beschrijven en te begrijpen door middel van participatief actie onderzoek, zodat dit aanscherpt en verder ontwikkelt kan worden. De verwachting is dat deze samenwerking bijdraagt aan het verder concretiseren van de methodiek, als ook een betere borging binnen de zorgsector. 

Subsidiënten

  • Kunstloc Brabant (Impulsgelden)
  • Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie

Partners

  • Vitalis Woonzorg Groep
  • Avans Hogeschool
  • MBO Rijnland
  • Topaz
  • Leyden Academy on Vitality and Ageing

ENCOUNTER#8

Geen categorie

Gedeeld perspectief

Wat kunnen we leren van elkaars levensloop? Dat is de centrale vraag binnen ENCOUNTER#8. In dit achtste deel is de iteratieve aanpak van het onderzoek goed zichtbaar. Enerzijds worden de uitkomsten uit ENCOUNTER#7 doorontwikkeld, anderzijds vormde het de pilot voor ENCOUNTER#9.

Deelnemers mevr. Vos en Jade voeren samen een ontmoeting uit.

Samen met Vitalis Woonzorg Groep, Avans Hogeschool en Leyden Academy on Vitality and Ageing ontwikkelde Joost ENCOUNTER#8, een reeks ontmoetingen tussen bewoners van Vitalis en studenten sociale studies van Avans. Een oudere werd gekoppeld aan een student. Veertien weken lang ontmoetten zij elkaar in de Wilgenhof, een woonzorglocatie. Iedere week ontvingen zij een opdracht waarbij zij de eigen of elkaars leefwereld in kaart brachten. Hierbij werd gebruik gemaakt van verschillende kunst- en designvormen. Allebei hetzelfde doen was het uitgangspunt. Zo werd bijvoorbeeld gevraagd om een week lang hun uitzicht te fotograferen, of moesten ze een dag lang het aantal meters zij afleggen noteren. Vervolgens reflecteerden zij samen op dit materiaal. Door hun levens te vergelijken en inzichten te delen, konden ze zich op een laagdrempelige maar onverwachte manier in elkaar verplaatsen.

In het magazine Gedeeld Perspectief lees je meer over de uitkomsten en de betekenis van het project voor de deelnemers en voor Joost als ontwerper.

Medewerkers van de onderzoeksgroep Belgian Ageing Studies, verbonden aan de Vrije Universiteit Brussel, schreven een evaluatierapport over de ervaringen van deelnemers.

Deelnemers Miek en Mila poseren in elkaars kleding. Foto: Nenah Gorissen.

‘De kracht van dit project zit in de ontmoetingen en activiteiten die leiden tot een kwetsbare dialoog. Zo ontstaat een genuanceerder beeld over oud worden en gezondheid. Bewoners worden als ervaringsdeskundige ingezet, de studenten betrokken en het ouder wordende lichaam bespreekbaar gemaakt, daar zit voor ons de meerwaarde.’

Maaike Mul, Coördinator Kunst & Cultuur Vitalis Woonzorg Groep

In de media:
In Geron, Tijdschrift over ouder worden & samenleving, verscheen het artikel Voorbij leeftijd: hoe betekenisvol contact beeldvorming kan beïnvloeden over het project

Subsidiënten

  • Kunstloc Brabant (Impulsgelden)
  • Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie
  • DELA Fonds
  • Stichting RCOAK
  • Fonds Sluyterman van Loo
  • Stichting Het R.C.
  • Maagdenhuis en Stichting
  • Brentano’s Steun des Ouderdoms

Partners

  • Vitalis Woonzorg Groep
  • Avans Hogeschool
  • Leyden Academy on Vitality and Ageing

‘Na eerdere ervaringen had ik niet zo veel affiniteit met de doelgroep van ouderen of de ouderenzorg. Maar Anneke heeft mij laten zien hoe leuk de doelgroep is. Ook zijn mijn vooroordelen (bijvoorbeeld over politiek of normen en waarden) bij de doelgroep door dit project helemaal weggenomen. Ik en Anneke hebben juist veel aansluiting in hoe wij ten opzichte van deze onderwerpen staan. Het project heeft mijn ogen geopend en wat dat betreft is het project (verbinding maken met een oudere) volgens mij ook helemaal gelukt.’

Bjorn, student sociale studies, Avans Hogeschool.

Duurzaam

uitrollen

Mail correspondentie met vrijwilliger Gonny Tafuni.

Een tweede doel van ENCOUNTER#8 was om de methode van #7 duurzaam uit te rollen en breder in te zetten in samenwerking met partnerorganisaties. Zo werd de methode aangeboden aan cursisten van de Executive Leergang bij Leyden Academy. Daarnaast werd de DIY#7 via het netwerk van Leyden Academy door en voor ouderen zelfstandig ingezet. Vrijwilligers van de training voor Bijscholing Geestelijk Verzorger bij Relief gebruikte de DIY om invulling te geven aan hun programma. Lees hier meer.

‘Het werkblad maakt dat deelnemers in alle rust (en door corona ook nog eens op hun eigen werkkamer) hun leven kunnen overdenken en in tekenen. Aan mij als workshopleider gaf het rust en houvast. Daarnaast valt positief op dat het leven letterlijk al ‘uitgestippeld‘ is en daar door makkelijk ingevuld kan worden.’

Vrijwilliger Gonny Tafuni

Ook zal de methode op maat worden ingezet door vrijwilligers en bewoners van Vitalis Eindhoven en ZuidOostZorg Drachten, en voor patiënten van de afdeling Psychiatrie van UMC Utrecht.

Partners

  • Leyden Academy on Vitality and Ageing
  • UMC Utrecht
  • Vitalis Woonzorg Groep
  • ZuidOostZorg, Drachten

ENCOUNTER#7

Geen categorie

Tijdlijn van het veranderende lichaam

Welke vakantieplannen maakt een 95-jarige nu ze nog 20% kan zien? Sinds wanneer wacht een 16-jarige, die zichzelf te klein vindt, op zijn groeispurt? Tijdens ons leven verandert ons lichaam. Het groeit en wordt sterk, het slijt en wordt soms ziek. Naarmate we ouder worden ondergaan we steeds meer veranderingen en telkens passen we ons aan. Dat beïnvloedt hoe we ons voelen en hoe we ons gedragen.

Joost vroeg deelnemers aan ENCOUNTER#7 een tijdlijn van deze veranderingen te maken. Daarop markeerden zij leuke, pijnlijke of onverwachte ervaringen en persoonlijke herinneringen. Deelnemers werken met een kroontjespen. Deze vlekt snel maar is ook herkenbaar. Veel ouderen hebben ermee leren schrijven. Het ontwerpen van uitdagingen, zoals het gebruik van de kroontjespen, is een onderdeel van ENCOUNTER. Het vraagt deelnemers om zorgvuldig en geconcentreerd te werken, waardoor tijd voor reflectie ontstaat. Zo ontstond een verzameling tijdbalken van verschillende generaties. Ze maken inzichtelijk dat, naarmate wij langer leven, ons gedrag en gevoel zich telkens moet aanpassen aan de mogelijkheden van ons lichaam.

Joost van Wijmen ziet bewoners van woonzorgcentra als experts van deze verandering. Het ontsluiten van hun expertise maakt de veerkracht van ouderen zichtbaar. Hun ervaringen werken als een spiegel.

Het project ontstond in 2019 en werd 17 augustus t/m 4 oktober 2020 getoond bij Yksi Expo te Eindhoven. Het was onderdeel van de Social Design Lobby en de Embassy of Health tijdens de Dutch Design Week 2020.

Bekijk hieronder de video van Embassy of Health. 

Met ENCOUNTER#7 werkt Joost ook aan het duurzaam uitrollen van de methode. #7 kan zelfstandig door deelnemers (uit het zorgdomein) worden uitgevoerd. Ze voeren dan gesprekken met hun omgeving over het verhaal achter hun zorgvraag. Bijvoorbeeld met vrijwilligers, zorgprofessionals en/of andere zorgafnemers.

Eind 2020 is de do it yourself-versie van ENCOUNTER#7 ontwikkeld: DIY#7. Dit is een werkblad dat zelfstandig te maken is. Op de voorkant staat een uitleg over het project. Op de achterkant een simpele instructie en een raster waarop de levenslijn gemaakt kan worden. Geïnteresseerden kunnen zelfstandig met het thema aan de slag gaan. Ook is deze DIY-versie als groep in te vullen. Dan vormt het een uitgangspunt voor een gesprek over de veranderende levensloop.

ENCOUNTER #7

De tekst op het werkblad is zowel in het Nederlands als in het Engels geschreven. DIY#7 kost € 9,95 excl. verzendkosten en is te bestellen via Stichting ENCOUNTER: info@project-encounter.nl

ENCOUNTER#7 kan ook in groepsverband worden uitgevoerd. Stichting ENCOUNTER verzorgt dan een workshop. (Prijs op aanvraag)
Meer informatie: info@project-encounter.nl

Subsidiënten

  • Kunstloc Brabant (Impulsgelden)
  • Stichting de Zaaier

Partners

  • Vitalis Woonzorg Groep
  • Axion Continu
  • UMC Utrecht
  • Sûnenz, onderdeel van ZuidOostZorg, Drachten
  • Leyden Academy on Vitality and Ageing
  • Stichting Zilver-Werk

ENCOUNTER#6

Geen categorie

Geborduurde littekens en hun verhalen

Ons lichaam definieert wie wij zijn. Het groeit en wordt ouder. Het beschadigt, herstelt of wordt hersteld. Deze veranderingen worden soms zichtbaar door littekens op onze huid. Met een onalledaagse verzameling geborduurde littekens onderzoekt een team van social designers, productmakers en onderzoekers, onder leiding van Joost van Wijmen, het veranderende lichaam.

Geborduurd litteken #4.3 van een verwijderde melanoom.
Geborduurd litteken #4.3 van een verwijderde melanoom.

Joost verzamelde littekens van kinderen, pubers, volwassenen en ouderen en hun herinneringen eraan. Nadat hij ze overtrok op doorzichtige sheets, liet hij de littekens op zijde naborduren. Ze onthullen kleine en grote persoonlijke verhalen die tegelijkertijd universele thema’s blootleggen en bespreekbaar maken, zoals als intimiteit, privacy, verlies, kwetsbaarheid, nabijheid, ontmoeten, afscheid, deelnemen en gezien worden.

De borduurwerken vormen een levende collectie kunstwerken, die (nog steeds) wordt getoond in een mobiel expositiemeubel dat op reis gaat naar bibliotheken, ziekenhuizen, zorglocaties en musea. Zoals naar het Elisabeth-Twee Steden Ziekenhuis in Tilburg, het Jeroen Bosch Ziekenhuis in ‘s-Hertogenbosch, Bibliotheek Den Bosch, Sûnenz in Drachten, De Dutch Design Week 2019 en het TextielMuseum in Tilburg. Op verschillende van deze plekken vonden ook live encounters plaats, waarbij deelnemers hun littekens doneerden.

Via ENCOUNTER kijken we op een andere manier naar ons (veranderende) lichaam. In ziekenhuizen wordt ENCOUNTER#6 bijvoorbeeld ingezet om de impact van het medisch ingrijpen op de eigen identiteit in kaart te brengen. Dit gebeurt door storytelling (het borduursel) en aan de hand van de ervaringen van patiënten (hun verhaal). Zo draagt het project op innovatieve wijze bij aan mensgerichte zorg vraagstukken.

In ENCOUNTER#6 worden deelnemers, publiek en partners wezenlijk geraakt. Deelnemers gaven aan dat zij zich gehoord en gezien voelen. Het project richt de blik op hun ervaringen.

‘Ik vind dit een bijzondere kunstvorm, die ik nog nooit heb meegemaakt. Ik zag u al vanaf een afstand, ik werd nieuwsgierig. Het is creatief en gaat positief om met iets negatiefs; een litteken. Het wordt uitnodigend gepresenteerd. Je laat mij merken dat ik de moeite waard ben. Je ziet jezelf, je maakt iets kenbaar aan de buitenwereld op een nieuwe manier. Een litteken gaat nooit weg. Ik denk dat je mensen confronteert. Het is de zichtbare bovenlaag waar veel onder zit. Die visualiseer je en daarmee zet je mensen aan het denken. Zij durven misschien niet mee te doen. Maar je zet ze wel aan het denken en vervolgens komen ze toch mee doen. Tenminste dat gebeurde bij mij en dat vind ik iets geweldigs!’

Martien, een bewoner van Vitalis Woonzorg Groep

‘Ik vond het zien van mijn geborduurde litteken erg bijzonder. Door ‘m zo voor me te hebben liggen had ik wel echt het gevoel dat ik tegen mensen kon zeggen ‘kijk, dat is die van mij, en dit is mijn verhaal’. Ik was trots op een bepaalde manier. Dus ik denk dat het in die zin wel kan helpen met acceptatie, en vooral om er een eigen verhaal omheen te ontwikkelen.’

Deelnemer Paula, zij heeft een litteken in haar gezicht als gevolg van rhabdomyosarcoom

Producten
Binnen ENCOUNTER#6 zijn ook twee producten ontwikkeld. Naast machinaal geborduurde littekens die als broche te dragen zijn, is er een do it yourself -borduurpakket van 5 verschillende littekens en hun verhalen. Deze zijn ook als ansichtkaart te versturen.

Bestel via info@project-encounter.nl.

In de media:
8 januari 2019: Radio1, live ENCOUNTER en interview Nieuws en Co
12 januari 2019: Radio2, Spijkers met Koppen
29 januari 2019: Artikel Telegraaf, René Steenhorst
1 oktober 2019: Artikel Brabants Dagblad, regio Tilburg

Subsidiënten

  • Kunstloc Brabant (Impulsgelden)
  • Het Stimuleringsfonds
  • Creatieve Industrie
  • Prins Bernard Cultuurfonds
  • Cultuurfonds Pop-up ’s-Hertogensboch
  • Stichting Stokroos
    en 142 donateurs via Voordekunst

Partners

  • Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis
  • Hogeschool voor de Kunsten Utrecht
  • Rotary ’s-Hertogenbosch in samenwerking met het Jeroen Bosch Ziekenhuis, Den Bosch
  • U Create
  • Sûnenz, onderdeel van ZuidOostZorg, Drachten
  • TextielMuseum, Tilburg
  • Huis 73, Bibliotheek ’s-Hertogenbosch

ENCOUNTER#5

Geen categorie

Wegens omstandigheden gestrand

Binnen ENCOUNTER staan ontmoetingen centraal. Ze komen echter niet altijd tot stand. ENCOUNTER#5 zou een samenwerking zijn tussen het Van Abbemuseum, Eindhoven, het Lectoraat Performatieve Maakprocessen van de HKU en Stichting ENCOUNTER. Het project raakte verstrikt in talloze mails en de agenda’s van de verschillende partners. Het is nooit gerealiseerd.

Wegens omstandigheden gestrand

Het aangaan van nieuwe relaties is een delicaat proces en vraagt om veel tijd en energie, mails, telefoontjes, apps, gesprekken, pitches, video calls en presentaties. Joost bereid zich grondig voor en stemt de informatie af op desbetreffende medewerker of organisatie. Daarnaast betekent het dat hij tijdens een gesprek vaak in en paar minuten het voor de ander onbekende en soms ‘wonderlijke’ project over het voetlicht moet weten te brengen.

‘Zit de ander daarop te wachten? Heeft de ander daar nú ruimte voor in zijn/ haar hoofd. Wat wordt mijn strategie? Duw ik door? Doe ik een stapje naar achter? Ben ik begripvol en veer ik mee of reageer ik juist sturend en neem ik het initiatief? Vaak beslis ik mijn strategie in een spilt second van een gesprek met een potentiële partner. Dit gebeurt vaak onbewust tijdens de eerste drie zinnen van een (telefonisch/ online) gesprek. Meestal is de ander geïnteresseerd en komt het tot een samenwerking. Maar soms zijn mijn pogingen vergeefs en strand een project. ENCOUNTER#5 is daar een voorbeeld van.’

Joost van Wijmen

ENCOUNTER#4

Geen categorie

Pilot geborduurde littekens

Iets wat bijna iedereen heeft maar wat niet vaak zichtbaar wordt: een litteken. Het zijn gestolde getuigenissen van vaak intieme veranderingen. Binnen ENCLOUNTER#4 ontwierp Joost ontmoetingen met mensen met een litteken. Tijdens zo’n ontmoeting vroeg hij of hij hun litteken mocht kopiëren en laten naborduren op zijde. Vervolgens ging hij met de deelnemers in gesprek. Enerzijds veroorzaakte de vraag nabijheid, anderzijds onthulde die de veranderingen die het lichaam heeft ondergaan.

De aard van de ontmoeting bleef telkens hetzelfde. Wat veranderde waren de omgeving en de doelgroep. Hiermee onderzocht Joost ook de invloed van de omgeving (de context) op de interventie. Daarnaast bleek het verhaal achter het litteken van grote invloed of iemand meedeed en welke impact deelname had. De reden om deel te nemen werd mede bepaald door de omgeving waarin de ontmoeting plaatsvond, het tijdstip, de verwachting van de deelnemer, de activiteit die onderbroken werd. Wat de deelname vervolgens met je doet, is afhankelijk van de lichamelijke verandering die je hebt ondergaan toen het litteken ontstond.

ENCOUNTER#4, litteken als gevolg van een schotwond tijdens de VN missie in Bosnië in 1993.

Sommige deelnemers vertelden een grappige anekdote die is verbonden met hun litteken. Voor anderen is het litteken juist verbonden aan een belangrijk en aangrijpend moment uit het leven. Ze zijn bijvoorbeeld ontstaan bij een geboorte, een bedreigende ziekte, of een ernstig ongeluk. Het litteken kan daarna een tastbare herinnering zijn aan zo’n moment. Ze zijn blijvende veranderingen op het lichaam die bij sommige mensen onderdeel worden van wie ze zijn, van hun identiteit.

ENCOUNTER#4 reisde naar het Huygens Luyceum (Eindhoven), naar Vitalis Woonzorg Groep in Eindhoven, naar de AIDS2018-conference (Amsterdam) en was te gast in de Werksalon van het Van Abbemuseum in Eindhoven.

Naast een dagje clandestien ontmoeten en guerrilla borduren op het 18 Septemberplein in Eindhoven, werd ENCOUNTER#4 in 2017 ook in Praag uitgevoerd, tijdens het symposium Porous Borders georganiseerd door The Prague Quadrennial of Performance Design and Space.

De resultaten werden in 2018 gepresenteerd in TAC, Temporary Art Centre Eindhoven, tijdens de Critical Costume Conference 2018, University of Surrey en op de conferentie Bodies Re-formed Conference van Durham University in Dunham, Groot Brittanië.

Guerrilla borduren op het 18 septemberplein in Eindhoven.

Subsidiënten

  • Kunstloc Brabant
  • Het Stimuleringsfonds
  • Creatieve Industrie

Partners

  • Hogeschool voor de Kunsten Utrecht
  • Vitalis Woonzorg Groep
  • Van Abbemuseum
  • TAC Temporary Art Centre Eindhoven
  • Huygens Lyceum, Eindhoven
  • AIDS2018-conference, Amsterdam
  • The Prague Quadrennial of
  • Performance Design and Space, Czech Republic

ENCOUNTER#3

Geen categorie

‘Reinventing happiness’

We maken dagelijks op verschillende manier contact met elkaar. Dit aanraken is gegoten in sterke sociale regels en wetten. ENCOUNTER#3 was een onderzoek naar de verleiding tot fysiek contact binnen een museale context. En werd in 2015 geëxposeerd als onderdeel van de tentoonstelling Reinventing Happiness in het Stedelijk Museum ’s-Hertogenboschnu Design Museum Den Bosch. In een geënsceneerde setting nodigde Joost van Wijmen bezoekers uit de handelingen van een kostuumontwerper – zoals het meten van lichaamsmaten – te ondergaan of bij andere bezoekers te verrichten. Worden deze handelingen als intiem ervaren? Wat doet dit met de ontmoeting?

Tijdens de ontmoeting werden ook hun maten gemeten met rode touwtjes. Er werd van kleding gewisseld en terloops vroeg hij deelnemers naar hun eventuele littekens. Zo werd het een actieonderzoek naar het moment van aanraken, intimiteit tussen onbekenden en de grenzen van het lichaam. Daarnaast bleek de impact het veranderend lichaam een thema dat voor deelnemers persoonlijk maar tegelijkertijd ook herkenbaar is.

Deelnemers meten elkaars lichaamsmaten. Foto: Ben Nienhuis

‘Not only was the presence of Van Wijmen important, but also that he had to put himself in a very vulnerable position by starting off with an almost empty space. He had to convince visitors of becoming part of his research having almost nothing at hand but himself. The intimate space of any visitor (participating and non-participating) was enlarged, at least for the time of their museum visit.’

Joanna van der Zanden, gastcurator bij Het Stedelijk Museum ’s-Hertogenbosch

Partners

  • Stedelijk Museum ’s-Hertogenbosch
  • Hogeschool voor de Kunsten Utrecht
  • Het Huis Utrecht

ENCOUNTER#2

Geen categorie

Een klittenband ontmoeting

Twee klittebandmannetjes ontmoeten elkaar op de vloer. De ene keer is de ontmoeting harmonieus, de andere keer wat ongemakkelijk. ENCOUNTER#2 had de vorm van een performance door publiek, voor publiek. Toeschouwers werden uitgenodigd om een klittenbandpak aan te trekken en elkaar aan te raken. Door de aanraking plakten de lichamen van de deelnemers aan elkaar. Met het aantrekken van een klittenbandpak transformeerde het publiek van toeschouwer naar deelnemer en ontstond er intiem contact.

Binnen ENCOUNTER#2 onderzocht Joost de impact van fysiek contact tussen onbekenden. In de relatie tussen mensen is dit essentieel. Om te troosten, om lief te hebben, om pijn te doen maken wij fysiek contact met elkaar. Dit contact is sterk verbonden met sociale regels en codes over fysiek gedrag. ENCOUNTER#2 plaatst deze momenten van lichamelijk contact in een meer abstracte context met als doel dit directe wederzijds fysieke ingrijpen te onderzoeken door het ervaren en publiekelijk te delen.

Het tonen van ENCOUNTER#2 gaf de mogelijkheid aan zowel collega-ontwerpers als wetenschappers met een specifieke onderzoekspraktijk in (theater)kostuums om zelf de encounters te ondergaan en te reageren op Joost zijn onderzoek naar het fysieke ingrijpen. De live encounters werden door omstanders gefascineerd gadegeslagen. Maar op de vraag of ze zelf wilden deelnemen antwoorden de meesten: ‘Yes, I will definitely try, but not now´. Wat zoveel betekende als: zeker niet! En iemand die wel meedeed zei: ‘It is just like my marriage; you want to connect to the other, but as soon as you do there is a conflict’

Door de reacties realiseerde Joost zich dat zijn interventies eenvoudiger moesten worden. Het aantrekken van de klittenbandpakken zorgde voor een complete transformatie. Deze was te invasief, te heftig. In het vervolg waren de interventies dan ook eenvoudiger.

Het project werd ontwikkeld met Lisa Louwers en gepresenteerd in Theater Kikker te Utrecht in 2013, tijdens de Critical Costume Conference 2015 te Helsinki en in 2016 op een symposium van het Fashion and Costume Thinking Research Centre bij de University of Huddersfield.

ENCOUNTER#2

Partners

  • Hogeschool voor de Kunsten Utrecht
  • Theater Kikker, Utrecht
  • Critical Costume Conference 2015 te Helsinki, Finland

ENCOUNTER#1

ENCOUNTER#1

De grenzen van het lichaam

Wat er gebeurt er als het ene lichaam op het andere lichaam ingrijpt? Met deze vraag ontstond in 2012 het onderzoeksproject ENCOUNTER van kostuumontwerper Joost van Wijmen. ENCOUNTER#1, een onderzoek naar de grenzen van het lichaam, begon als een workshop met studenten en alumni van de afdelingen Fashion Design en Theatre Design van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU). Het was onderdeel van een reeks onderzoeksactiviteiten binnen het Lectoraat Performatieve Maakprocessen van de HKU.

We hebben het idee dat we ons hele leven hetzelfde lichaam behouden. Maar wat het lichaam is, verandert constant. Door kleine en grote ‘ingrepen’ aan ons lichaam verandert vervormt of transformeert het, al dan niet zichtbaar. We doen pogingen om ons lichaam, of ons gevoel over ons lichaam, te optimaliseren. We gaan daarvoor naar kappers, opticiens, artsen, kledingzaken, maar ook naar kostuumontwerpers, make-up artiesten, tatoeëerders en piercers.

In het onderzoek ging het niet in de eerste plaats om het eindresultaat, maar veeleer over het moment ervoor, het moment waarop het ene lichaam op het andere lichaam ingrijpt. Zoals het moment dat de arts aan je buik voelt of een spiraaltje bij je zet, dat de kapper de schaar in je haar zet, of dat je geliefde een ring aan je vinger schuift. Er wordt zelden stilgestaan bij wat er dan precies gebeurt en wat voor invloed dat heeft op de uiteindelijke verandering. Het is dit moment, waarop je je ineens erg bewust wordt van je lichaam. Het lichaam dat je bent, wordt dan een lichaam(sdeel) dat je hebt. De ‘ingreep’ schept dus eigenlijk een bepaalde afstand. Het is alsof we observator worden van ons eigen lijf en verwonderd vragen; is dit mijn lichaam?

Lees het artikel ‘Want dit is mijn lichaam’ van Nienke Scholts.

Het artikel Want dit is mijn lichaam, A0-formaat, het ontwerp werd bepaald door het silhouet van een deelnemer aan de workshoppresentatie.

Als onderzoeker is Joost van Wijmen onderdeel van Het Lectoraat Performatieve Maakprocessen in Utrecht. Het vooronderzoek kreeg de naam ‘Onbeperkte Lichaam’ en was een workshopweek binnen het onderwijsprogramma van de HKU voor studenten en alumni van de afdelingen Theatre Design en Fashion Design.

Partner

  • Hogeschool voor de Kunsten Utrecht